یکی از آسیبهای مرتبط با مفصل شانه در رفتگی کتف است که در آن استخوانهای این مفصل از جای طبیعی خود خارج و یا جابهجا میشوند. زمانی که کتف شما در میرود ممکن است با درد، محدودیت حرکت دادن دست خود و علائم دیگری باشد که انجام دادن کارهای روزمره را برای شما دشوار کند. مهمترین عامل در ابتلای به دررفتگی کتف تشخیص و درمان زودهنگام آن است که میتواند به بهبودی سریعتر شما کمک کند.
در رفتگی کتف چیست؟
دررفتگی کتف یکی از آسیبهای شایع مفصل شانه است که معمولاً در اثر ضربه شدید یا حرکت ناگهانی بازو رخ میدهد. در این حالت، سر استخوان بازو از جایگاه طبیعی خود در حفره گلنوئید خارج میشود و باعث درد شدید، تورم، و ناتوانی در حرکت دادن شانه میگردد. این آسیب میتواند به اعصاب و رباطهای اطراف نیز صدمه بزند و در صورت عدم درمان مناسب، احتمال دررفتگیهای مکرر را افزایش دهد. درمان شامل جا انداختن مفصل توسط پزشک، بیحرکتسازی شانه، و انجام فیزیوتراپی برای بازیابی عملکرد طبیعی است. پیشگیری از این آسیب با تقویت عضلات شانه و پرهیز از حرکات پرخطر امکانپذیر است.
علت در رفتگی کتف چیست؟
دررفتگی کتف معمولاً در اثر وارد شدن نیروی شدید یا حرکت ناگهانی به مفصل شانه رخ میدهد که باعث خارج شدن سر استخوان بازو از حفره گلنوئید میشود. این آسیب اغلب در ورزشهای تماسی، سقوط روی دست باز، یا تصادفهای رانندگی دیده میشود. همچنین ضعف عضلات اطراف شانه، شل بودن رباطها، یا سابقه دررفتگی قبلی میتواند خطر بروز مجدد آن را افزایش دهد. مفصل شانه به دلیل دامنه حرکتی بالا، نسبت به سایر مفاصل بدن بیشتر مستعد دررفتگی است و نیازمند مراقبت و تقویت عضلات برای پیشگیری از آسیبهای احتمالی است.
راه های تشخیص در رفتگی کتف چیست؟
تشخیص دررفتگی کتف معمولاً با بررسی علائم بالینی و انجام تصویربرداری پزشکی صورت میگیرد. پزشک ابتدا با مشاهده تغییر شکل ظاهری شانه، بررسی دامنه حرکتی، و ارزیابی درد و تورم، به احتمال دررفتگی پی میبرد. سپس برای تأیید تشخیص، از تصویربرداریهایی مانند رادیوگرافی (X-ray) استفاده میشود تا محل دقیق استخوان و نوع دررفتگی مشخص شود. در موارد پیچیدهتر یا برای بررسی آسیب به بافتهای نرم، ممکن است MRI یا سیتیاسکن نیز تجویز شود. تشخیص دقیق و سریع، نقش مهمی در جلوگیری از آسیبهای ثانویه و انتخاب روش درمان مناسب دارد.
در رفتگی کتف چگونه درمان میشود؟
درمان دررفتگی کتف معمولاً با جا انداختن استخوان بازو در حفره گلنوئید آغاز میشود که این کار باید توسط پزشک متخصص و در شرایط کنترلشده انجام شود. در موارد حاد، ممکن است نیاز به بیحسی یا حتی بیهوشی باشد تا عضلات اطراف شانه شل شوند و جااندازی بدون درد و آسیب بیشتر انجام گیرد. پس از جا انداختن، معمولاً از آتل یا بانداژ برای بیحرکت نگه داشتن شانه به مدت چند روز تا چند هفته استفاده میشود تا بافتهای آسیبدیده فرصت ترمیم پیدا کنند. در این مرحله، استفاده از یخ برای کاهش تورم و داروهای ضد التهاب برای کنترل درد توصیه میشود.
پس از مرحله تثبیت، فیزیوتراپی نقش کلیدی در بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه دارد. تمرینات توانبخشی به تقویت عضلات اطراف مفصل، افزایش دامنه حرکتی و جلوگیری از دررفتگی مجدد کمک میکنند. در مواردی که دررفتگی به طور مکرر رخ دهد یا با آسیبهای شدید به رباطها و تاندونها همراه باشد، ممکن است جراحی برای ترمیم ساختارهای آسیبدیده ضروری باشد. هدف نهایی درمان، بازگرداندن پایداری مفصل و جلوگیری از عوارضی مانند ضعف عضلانی یا محدودیت حرکتی است.
عوارض در رفتگی کتف چیست؟
دررفتگی کتف میتواند عوارض متعددی به دنبال داشته باشد که برخی از آنها بلافاصله پس از آسیب ظاهر میشوند و برخی دیگر در بلندمدت بروز میکنند. یکی از رایجترین عوارض، آسیب به اعصاب و رگهای خونی اطراف مفصل شانه است که ممکن است باعث بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی در بازو و دست شود. همچنین، دررفتگی میتواند به رباطها، تاندونها و عضلات اطراف شانه آسیب وارد کند و منجر به درد مزمن یا محدودیت حرکتی شود. در موارد شدید، شکستگی استخوان نیز ممکن است همراه با دررفتگی رخ دهد.
در برخی افراد، بهویژه ورزشکاران یا کسانی که فعالیتهای فیزیکی سنگین دارند، دررفتگی کتف میتواند به ناپایداری مزمن مفصل منجر شود؛ به این معنا که شانه بهطور مکرر دچار دررفتگی میشود. این وضعیت نهتنها کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه ممکن است نیاز به جراحی برای تثبیت مفصل داشته باشد. همچنین، اگر درمان بهموقع و مناسب انجام نشود، خطر بروز آرتروز در مفصل شانه در سالهای بعد افزایش مییابد.
اگر کتف ما در رفته بود چه اقداماتی انجام دهیم؟
اگر احساس کردید که کتفتان در رفته است، اولین اقدام این است که از هرگونه حرکت دادن شانه خودداری کنید. حرکت دادن مفصل آسیبدیده میتواند باعث آسیب بیشتر به رباطها، عضلات یا اعصاب اطراف شود. در این شرایط، باید فوراً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید تا جااندازی مفصل توسط متخصص انجام شود. تا زمان رسیدن به پزشک، میتوانید با استفاده از کمپرس یخ روی ناحیه آسیبدیده، تورم و درد را کاهش دهید و شانه را با یک بانداژ یا آتل ساده بیحرکت نگه دارید.
پس از جااندازی توسط پزشک، مراقبتهای بعدی نقش مهمی در روند بهبودی دارند. استفاده از داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و تورم توصیه میشود، و باید از انجام فعالیتهای سنگین یا حرکات ناگهانی با شانه خودداری کنید. در مراحل بعدی، فیزیوتراپی تحت نظر متخصص میتواند به تقویت عضلات اطراف مفصل و بازگرداندن دامنه حرکتی کمک کند. همچنین، رعایت توصیههای پزشکی و پیگیری جلسات درمانی، از بروز مجدد دررفتگی جلوگیری خواهد کرد.
مدت زمان درمان در رفتگی کتف چقدر است؟
مدت زمان درمان دررفتگی کتف بسته به شدت آسیب، نوع دررفتگی (قدامی، خلفی یا تحتانی)، سن بیمار و وضعیت عمومی بدن متفاوت است. در مرحله اول، جااندازی مفصل توسط پزشک معمولاً در همان روز انجام میشود و پس از آن، شانه باید برای مدتی بیحرکت بماند. این دوره بیحرکتی معمولاً بین ۱ تا ۳ هفته برای افراد جوان و سالم و تا ۶ هفته برای افراد مسن یا کسانی که آسیبهای همراه دارند، ادامه دارد. در این مدت، استفاده از آتل یا اسلینگ برای تثبیت مفصل و جلوگیری از حرکت ضروری است.
پس از پایان دوره بیحرکتی، مرحله توانبخشی و فیزیوتراپی آغاز میشود که ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. تمرینات فیزیوتراپی شامل حرکات کششی، تقویتی و تعادلی است که به بازگرداندن دامنه حرکتی، تقویت عضلات اطراف شانه و جلوگیری از دررفتگی مجدد کمک میکنند. در مواردی که آسیب شدید باشد یا دررفتگی بهطور مکرر رخ دهد، ممکن است نیاز به جراحی و دوره نقاهت طولانیتری باشد. بهطور کلی، روند کامل درمان ممکن است بین ۶ هفته تا ۳ ماه یا بیشتر طول بکشد، بسته به شرایط فرد و میزان همکاری در روند توانبخشی متفاوت است.
نتیجه گیری
دررفتگی کتف یک وضعیت دردناک و اورژانسی، اما قابل درمان است. در این وضعیت فرد دچار تغییر شکل ظاهری شانه، درد شدید، ناتوانی در حرکت، ورم و کبودی میشود. اگر دررفتگی کتف درمان نشود میتواند عوارض جدیتری مانند ناپایداری مزمن شانه، پارگی عضلات روتاتور کاف و … را داشته باشد.
سوالات متداول
خیر، دررفتگی کتف معمولا خود به خود بهبود نمییابد و برای درمان آن به مداخله پزشکی نیاز است. تلاش برای جا انداختن کتف توسط افراد غیرمتخصص میتواند باعث آسیب بیشتر به عضلات، رباطها و بافتهای اطراف کتف شود.
بله زمانی که کتف یک بار دچار در رفتگی شده باشد، مفصل و ساختارهای حمایتی آن (رباطها، تاندونها و عضلات) ممکن است ضعیف یا آسیب دیده شوند. این امر احتمال بروز دررفتگیهای مکرر را بیشتر میکند.
مدت زمان مورد نیاز برای بهبود دررفتگی کتف به عواملی همچون شدت آسیب، علت دررفتگی، سن بیمار و نوع درمان بستگی دارد. با این حال در اکثر موارد، بهبود کامل فرد و بازگشت او به وضعیت طبیعی، حدود ۳ الی ۴ ماه طول میکشد.
